Türkmenistan’ın üçlü gaz ittifakı hakkında açıklaması

Türkmenistan Devlet Haber Ajansı’nın (TDH) bildirdiğine göre, uluslararası enerji işbirliğinin aktif bir katılımcısı olan Türkmenistan, petrol ve gaz sektöründe çeşitli ülkelerle eşit ve karşılıklı yarar sağlayan ortaklık ilkelerine dayalı işbirliğinin geliştirilmesine büyük önem veriyor.

Bilindiği üzere Türkmenistan, bu süreçteki tüm katılımcıların (enerji üreticileri, transit ülkeler ve tüketiciler) çıkarlarına saygı duyarak, enerji taşıyıcılarının dünya pazarlarına güvenilir ve istikrarlı arzını sağlayan etkili mekanizmalar oluşturmaya yönelik girişimleri defalarca gündeme getirmiştir.

Bu bağlamda TDH muhabiri, Türkmengaz Devlet Kurumu Başkan Yardımcısı Myrat Arçayev’e, faaliyetleri gelecekte etkileyebilecek gaz birlikleri ve ittifakları oluşturma fikrine ilişkin basında çıkan haberler hakkında yorum yapma talebiyle hitap etti.

M. Arçayev: Gerçekten de, bu yılın 11 Ağustos’unda, bir dizi medya, Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı Ekonomik İşbirliği Departmanı Direktörü Dmitry Birichevsky’nin  Rusya, Kazakistan ve Özbekistan’ın katılımıyla “gaz ittifakı” yönündeki açıklamalarını yayınladı. Ona göre Rusya, “gaz sektöründe üçlü işbirliğini genişletme olasılığını” dışlamıyor ve “diğer devletlerin de buna ilgi gösterdiğini” biliyor.

Birichevsky’nin ifadesi en azından birkaç soruyu gündeme getiriyor. Hangi “genişleme fırsatlarından” bahsediyoruz, hangi “diğer devletler” bunlara ilgi gösteriyor, gaz sektöründeki “üçlü işbirliğinin” arkasında prensip olarak ne var? Rus diplomatın kullandığı dil onlara cevap vermiyor. Türkmenistan da dahil olmak üzere diğer devletlerin çıkarları etkilendiği için burada tam bir netlik gerekiyor.

Bilindiği üzere Türkmenistan, Kazakistan, Özbekistan ve Çin, doğal gazın Orta Asya’dan Çin Halk Cumhuriyeti’ne taşınması konusunda uzun zamandan beri hacimleri, şartları, ekonomik ve teknik parametreleri açıkça belirlenmiş bir işbirliği içindedirler.

Halihazırda, Türkmenistan-Çin doğal gaz boru hattının, ülkenin doğu ve güneydoğusundaki Türkmen sahalarından gaz tedarik edildiği üç kolu bulunmaktadır. Faaliyetlerini sağlayan üretim tesisleri olan üç hattın tümü, yalnızca Türkmen ve Çin tarafları tarafından ortaklaşa inşa edildi – sırasıyla Türkmengaz Devlet Kurumu ve Çin petrol ve gaz şirketi CNPC. Bugün Türkmenistan, bu boru hattı yoluyla en büyük gaz tedarikçisidir: yılda toplam 55 milyar metreküplük anlaşmaya varılan arzın 40 milyar metreküpü Türkmenistan tarafından sözleşmeli olarak yapılır ve geri kalanı Özbekistan ve Kazakistan tarafından sağlanır.

Boru hattını doldurmak için başka ülkelerden gelen gaz kaynağı yok ve Çin’e tedarik edilen gaz hacimlerini dağıtmaya yönelik mevcut plan, Türkmenistan-Çin doğal gaz boru hattı projesine katılanların sayısını artırma planlarını içermiyor.

Türkmenistan’ın Çinli, Özbek ve Kazak ortaklarına karşı yükümlülüklerini sıkı bir şekilde yerine getirdiği belirtilmelidir. Ve yasal olarak karşılıklılığa güvenir.

Ayrıca, mevcut altyapı kullanılarak kararlaştırılan ve resmi hale getirilen gaz tedarik hacimleri ve planlarındaki herhangi bir değişikliğin, istisnasız tüm katılımcıların önceden onayını gerektirdiği açıktır. Bu arada Türkmenistan ile bu konuda herhangi bir istişare yapılmadı. Böyle bir yaklaşım Türkmen tarafı için anlaşılmaz ve kabul edilemez olup, ülke tarafından uluslararası hukuk normlarına ve gaz sektöründeki uygulamaya aykırı olarak değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda Türkmenistan, resmi temsilcilerin ülkemizin uluslararası yükümlülüklerini şu ya da bu şekilde etkileyen ve diğer katılımcılar tarafından uygulanması konusunda kafa karışıklığı ve spekülasyon yaratabilecek açıklamalarından ciddi endişe duymaktadır.

Sorumlu bir devlet olarak Türkmenistan, enerji tedariki gibi önemli bir segment dahil olmak üzere uluslararası işbirliğinin açık ve net kriterlere, karşılıklı saygıya ve çıkarların gözetilmesine ve varılan anlaşmalara sıkı sıkıya bağlı kalmaya dayanması gerektiği gerçeğinden hareket etmektedir. Dış ekonomik ortamdaki dalgalanmalar bu ilkelerin değiştirilmesi için bir sebep olamaz.

Bu yöndeki basın bildirisi Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı’nın resmi sitesinde yayınlandı.